Plan rozmieszczenia stacji deratyzacyjnych
Żaden polski przepis nie mówi, co ile metrów stawiać stacje. Liczby, które obowiązują, są na etykiecie trutki, a w zakładach spożywczych rozmieszczenie ma wynikać z oceny ryzyka. Poniżej co z czego wynika i czym różnią się inne kraje.
Krótka odpowiedź
- Przepisy w Polsce i w UE każą zwalczać gryzonie, ale nie podają odstępów między stacjami.
- Etykieta trutki podaje minimalną odległość między stacjami z tym produktem, np. 5–10 m dla szczurów i 2–5 m dla myszy. Ta liczba wiąże.
- Audyt BRCGS lub IFS nie wymaga konkretnych odstępów. Sprawdza, czy rozmieszczenie wynika z oceny ryzyka i czy plan zgadza się z obiektem.
- Odstępy 15–30 m na zewnątrz i 6–12 m wewnątrz pochodzą z wytycznych AIB International z USA. To punkt wyjścia, a nie przepis.
Co mówią polskie przepisy
Ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (art. 22 ust. 1 pkt 2) zobowiązuje właściciela, posiadacza lub zarządcę nieruchomości do zwalczania gryzoni, insektów i szkodników. Nie mówi, jak to robić. Rozporządzenie (WE) nr 852/2004 o higienie środków spożywczych wymaga od zakładów „odpowiednich procedur” zwalczania szkodników, również bez liczb. Gminne uchwały o obowiązkowej deratyzacji określają obszary i terminy, a nie rozmieszczenie stacji.
O rozmieszczeniu decydują więc trzy rzeczy: etykieta stosowanego produktu, wymagania klienta i jego audytów oraz ocena ryzyka obiektu, którą przygotowuje firma DDD.
Etykieta trutki: jedyne liczby, które wiążą
Pozwolenie na produkt biobójczy określa, jak wolno go stosować, a etykieta to powtarza. Etykiety rodentycydów antykoagulacyjnych w UE podają zwykle minimalną odległość między stacjami, zależną od gatunku i stopnia infestacji. Przykład z etykiety produktu Ratimor Bromadiolone trutka zbożowa (pozwolenie PL/2013/0093/A/MR, dla użytkowników profesjonalnych):
| Gryzoń | Niska infestacja | Wysoka infestacja | Inspekcje na początku zabiegu |
|---|---|---|---|
| Mysz domowa | co najmniej 5 m | co najmniej 2 m | co 2–3 dni |
| Szczur wędrowny | co najmniej 10 m | co najmniej 5 m | co 5–7 dni |
Ta sama etykieta wymaga też, żeby:
- po pierwszym okresie kontrolować stacje co najmniej raz w tygodniu;
- nie prowadzić zabiegu dłużej niż 35 dni bez oceny jego skuteczności;
- stawiać stacje przy ścieżkach, norach i miejscach żerowania, przytwierdzać je do podłoża i trzymać z dala od żywności i pasz;
- oznakować stacje: „Nie przenosić ani nie otwierać”, „Zawiera substancję gryzoniobójczą”, nazwa produktu lub numer pozwolenia, substancja czynna i telefon ośrodka kontroli zatruć;
- po zakończeniu zabiegu usunąć stacje z trutką.
Każdy produkt ma własne wartości. Sprawdź etykietę tego, którego używasz.
Trutka na stałe w każdej stacji to już nie standard
Wiele planów nadal zakłada trutkę w każdej stacji przez cały rok. Prawo UE mocno to ograniczyło. Wykładanie przynęty w sposób ciągły jest dopuszczone tylko dla bromadiolonu i difenakumu, tylko dla przeszkolonych użytkowników profesjonalnych i tylko tam, gdzie ryzyko ponownej inwazji jest bardzo wysokie. Produktów z brodifakumem, difetialonem i flokumafenem nie wolno tak stosować (decyzja wykonawcza Komisji (UE) 2024/816). Wiele etykiet zakazuje tego wprost, również „w celu zapobiegania infestacji gryzoni lub wykrycia ich aktywności”.
Dlatego w stacjach monitoringowych jest zwykle przynęta nietoksyczna albo pułapka, a trutka trafia tam dopiero po wykryciu aktywności. W zakładach spożywczych standard BRCGS dodaje, że trutek nie stosuje się w strefach produkcji i magazynowania z otwartym produktem, poza zwalczaniem aktywnej infestacji, a użyte trutki muszą być zabezpieczone.
Gdzie stawiać stacje w zakładzie spożywczym
Plan buduje się w pierścieniach, od granicy terenu do wnętrza budynku. Odstępy w nawiasach to wytyczne AIB International na wypadek, gdy obiekt nie ma własnej oceny ryzyka. Traktuj je jako punkt wyjścia.
- Ogrodzenie i granica terenu. Stacje tam, gdzie gryzonie mogą przyjść z sąsiedztwa: przy rowach, nieużytkach, torach i sąsiednich magazynach. Na utwardzonym terenie bez takich źródeł ten pierścień bywa zbędny.
- Ściany zewnętrzne budynku. Stacje przy ścianie, przy narożnikach, po obu stronach drzwi i bram, przy rampach, śmietnikach i wejściach instalacji (co 15–30 m).
- Wnętrze. Pułapki lub stacje bez trutki przy ścianach, po obu stronach drzwi prowadzących na zewnątrz, w magazynach surowców i przy liniach (co 6–12 m).
Stacje zagęszcza się przy rampach i bramach, przy odpadach, kanałach i studzienkach, przy roślinności pod ścianami i tam, gdzie były już odłowy. Rzadziej można je stawiać tam, gdzie gryzonie nie mają drogi wejścia ani schronienia. Wytyczne BRC dotyczące zwalczania szkodników (2008) wprost odradzają wzory typu „jedna stacja na X metrów”: liczba punktów ma wynikać z obiektu i ryzyka.
Na planie są też lampy owadobójcze i pułapki feromonowe. AIB zaleca lampy co najmniej 3 m od produktu i od powierzchni, które mają z nim kontakt, oraz tak, by nie było ich widać z zewnątrz.
Co musi być na planie
BRCGS wymaga „aktualnego planu całego terenu” z lokalizacją wszystkich urządzeń i informacją, gdzie jest trutka, a gdzie monitoring. W praktyce plan powinien mieć:
- cały teren, nie tylko hale, z każdą stacją, pułapką, lepem i lampą;
- numer każdego punktu taki sam jak na oznaczeniu w obiekcie;
- rodzaj punktu i jego zawartość: trutka, przynęta nietoksyczna, pułapka, lep, lampa, feromon;
- legendę, datę i wersję;
- stacje tymczasowe, dostawione na czas zabiegu, z datą postawienia i usunięcia;
- uzasadnienie w ocenie ryzyka obiektu. BRCGS każe ją przeglądać po zmianach w budynku lub procesie i po poważnym problemie ze szkodnikami, a co najmniej raz w roku wymaga pogłębionego przeglądu przez eksperta.
Inne kraje, inne zasady
Co kraj, to inne przepisy, zwłaszcza o trutce wykładanej na stałe. Skrót dla trzech rynków:
| Kraj | Odstępy między stacjami | Trutka na stałe | Na co uważać |
|---|---|---|---|
| Polska i UE | z etykiety produktu, np. 5–10 m dla szczurów i 2–5 m dla myszy | tylko bromadiolon i difenakum, tylko przeszkoleni profesjonaliści, tylko przy bardzo wysokim ryzyku | etykieta i pozwolenie produktu, wymagania audytu klienta |
| Wielka Brytania | z etykiety produktu | nigdy rutynowo; tylko bromadiolon, difenakum lub cholekalcyferol, jeśli etykieta pozwala, z uzasadnieniem dla każdego miejsca (kodeks CRRU, 2024) | od 2024 r. żadnych antykoagulantów na otwartym terenie; lepy na gryzonie w Anglii tylko z licencją Natural England, a Walia i Szkocja mają własne, ostrzejsze przepisy |
| USA | z etykiety produktu; w zakładach spożywczych zwykle wytyczne AIB: 50–100 stóp (15–30 m) na zewnątrz, 20–40 stóp (6–12 m) wewnątrz | zależy od etykiety i stanu | etykieta jest prawem; produkty profesjonalne w budynkach lub do 100 stóp (ok. 30 m) od nich, na zewnątrz nad ziemią tylko w stacjach odpornych na manipulację |
W Kalifornii od 2021 r. obowiązuje zakaz antykoagulantów drugiej generacji, z wyjątkami m.in. dla zakładów przetwórstwa żywności i magazynów żywności. Od 2025 r. zakaz objął też antykoagulanty pierwszej generacji. Szczegóły dla Wielkiej Brytanii i USA są w angielskiej wersji tego poradnika.
Jak prowadzić plan w Pestnode
W Pestnode wgrywasz plan każdego piętra jako PDF lub zdjęcie i nanosisz na nim punkty kontrolne. Na planie widać stan każdego punktu w kolorze, a technik kontroluje punkty w aplikacji, skanując ich etykiety QR. Nowa wersja planu niczego nie przesuwa: punkty ze starej wersji są oznaczone do sprawdzenia, więc plan w teczce audytowej zgadza się z obiektem. Z wyników kontroli powstają trendy odłowów, na których opiera się przegląd rozmieszczenia. Zobacz funkcje programu dla firm DDD.
Źródła
- Ustawa z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, t.j. Dz.U. 2025 poz. 1675, art. 22.
- Rozporządzenie (WE) nr 852/2004 w sprawie higieny środków spożywczych, załącznik II.
- Decyzja wykonawcza Komisji (UE) 2024/816 (rodentycydy antykoagulacyjne).
- Etykieta produktu Ratimor Bromadiolone trutka zbożowa, pozwolenie PL/2013/0093/A/MR.
- BRCGS Global Standard Food Safety, wydanie 9 (2022), sekcja 4.14; BRC, Best Practice Guideline: Pest Control (2008).
- AIB International, Using Pest Monitoring Devices Effectively (2018).
- CRRU UK, Code of Best Practice (lipiec 2024); EPA, Restrictions on Rodenticide Products.
Poradnik praktyczny, stan na październik 2026. Nie zastępuje etykiety produktu ani porady prawnej, a wymagania konkretnego audytu zależą od wersji standardu i od klienta.